Gegenereerd door All in One SEO v5.0.1.1, dit is een llms.txt bestand, gebruikt door LLMs om de site te indexeren.

# Tanny Dobbelaar

Helder schrijven begint bij helder denken

## Sitemaps

- [XML Sitemap](https://www.tannydobbelaar.nl/sitemap.xml): Contains all public & indexable URLs for this website.

## Berichten

- [Filosofierecensies in Trouw](https://www.tannydobbelaar.nl/recensies-trouw/) - Op deze plek staan mijn overige filosofierecensies voor dagblad Trouw. Meer dan de mens alleen van André Nusselder (Trouw, 17 november 2021, pdf) meer... De stuntelende mens van Greet van Thienen (Trouw, 20 oktober 2021, pdf) Intimiteit en onthechting van Michel Dijkstra (Trouw, 1 september 2021) Walter Benjamin in het teken van Saturnus van
- [Leven en werk van Wittgenstein](https://www.tannydobbelaar.nl/leven-en-werk-van-wittgenstein/) - 22 jaar geleden schreef Bert Keizer dit boek, dat nu is afgestoft en bijgewerkt. Keizer kan heerlijk schrijven. Een citaat: “Bij ‘betekenis’ denken we trouwens te vaak alleen aan woorden. Wat betekent een zakdoek? Nou, als je er kribbig eentje overhandigd krijgt betekent het dat je je neus moet snuiten. Als iemand je er heel
- [Jaag je genot na als een echte Epicurist?](https://www.tannydobbelaar.nl/jaag-je-genot-na-als-een-echte-epicurist/) - Epicurus wordt vaak geassocieerd met het onbegrensd najagen van genot. Deze Atheense filosoof uit de derde eeuw voor Christus had een allesomvattend filosofisch systeem, dat je zeer grof in drie principes kunt samenvatten. 1. Alles wat bestaat is samengesteld uit ondeelbare atomen. 2. Goden zijn irrelevant voor het menselijk lot. 3. Er is geen leven
- [Het vuur van de vrijheid](https://www.tannydobbelaar.nl/het-vuur-van-de-vrijheid/) - Het nieuwste boek van Wolfram Eilenberger beslaat de periode tussen 1933 en 1943. Hierin staan vier filosofen centraal: Hannah Arendt, Simone de Beauvoir, Ayn Rand en Simone Weil. Eilenberger schrijft vaak in de indirecte vrije rede, waardoor het lijkt alsof hij toegang heeft tot de ervaringswereld van deze vrouwen. Dat maakt dit boek tot zo’n
- [Het nihilisme van schermmensen](https://www.tannydobbelaar.nl/het-nihilisme-van-schermmensen/) - Volgens Hans Schnitzler is het tijdperk van het digitale nihilisme aangebroken. Techbedrijven hebben een fikse greep op haast elk onderdeel van menselijk gedrag. Wij lijken daardoor steeds meer op robots. Wat we doen, kopen, kijken, luisteren, wie we geloven en wie niet: veel van dit alles wordt geregeerd door onzichtbare algoritmen die weten wat we
- [Wonderen bestaan](https://www.tannydobbelaar.nl/wonderen-bestaan/) - Johann Hari schreef een mooi boek over de nieuwe medicijnen tegen obesitas. Wondermiddel is een populair boek dat mij echt woedend heeft gekregen: de voedingsindustrie is even pervers als de tabaksindustrie. Deze recensie is te lezen in dagblad Trouw van 4 januari 2025. Hier pdf1 en pdf2.
- [Filosofie van de zwangerschap](https://www.tannydobbelaar.nl/filosofie-van-de-zwangerschap/) - Ik ben zee en hemel. Filosofie van de zwangerschap van Jonna Bornemark (recensie, 10 mei 2023), pdf.
- [Moraal](https://www.tannydobbelaar.nl/moraal/) - Moraal van Hanno Sauer (Trouw, 30 augustus 2023), pdf.
- [Huisje, boompje, eitje](https://www.tannydobbelaar.nl/huisje-boompje-eitje/) - Huisje, boompje, eitje van Michiel de Proost (Trouw, 4 oktober 2023), pdf.
- [Een kleine filosofie van de humor](https://www.tannydobbelaar.nl/een-kleine-filosofie-van-de-humor/) - Een kleine filosofie van de humor van Yves Bossaert (Trouw, 26 juli 2023), pdf.
- [Hannah Arendt over verleden en toekomst](https://www.tannydobbelaar.nl/hannah-arendt-over-verleden-en-toekomst/) - Tussen verleden en toekomst van Hannah Arendt (Trouw, 21 juni 2023), pdf.
- [Waarom familiegeschiedenis?](https://www.tannydobbelaar.nl/waarom-familiegeschiedenis/) - Een paar jaar geleden vroeg iemand mij haar levensverhaal te schrijven. Dat leek me wel uitdagend, maar het viel me niet mee. Hoe krijg je een rode draad in zo'n verhaal? Uiteindelijk vond ik er een oplossing voor. Tegelijkertijd drong een ander vraag zich op, want dit individuele levensverhaal bleek verweven met een familiegeschiedenis waartoe
- [Leveringsvoorwaarden, privacy- en klachtenregelement](https://www.tannydobbelaar.nl/leveringsvoorwaarden-privacy-en-klachtenregelement/) - Algemene voorwaarden Tanny Dobbelaar, tekst, advies en training/ kvk 001163665 Leveringsvoorwaarden Tanny Dobbelaar, tekst, advies & training KVK 01163665 Artikel 1 Definities 1. In deze algemene voorwaarden wordt het bureau Tanny Dobbelaar, tekst, advies & training, aangeduid met Tanny Dobbelaar. Artikel 2 Toepasselijkheid van deze voorwaarden 1. Deze voorwaarden gelden voor iedere aanbieding en iedere
- [Moderne genealogie is niet zo onschuldig als het lijkt](https://www.tannydobbelaar.nl/moderne-genealogie-is-niet-zo-onschuldig-als-het-lijkt/) - De redactie van NRC Handelsblad kortte mijn spontaan geschreven opinieartikel in tot een ingezonden brief met als kop Moderne genealogie is niet zo onschuldig als het lijkt en publiceerde die op 3 juni 2021.
- [What makes you happy can also make you sick](https://www.tannydobbelaar.nl/what-makes-you-happy-can-also-make-you-sick/) - In sectoren waar creativiteit de belangrijkste motor is - journalistiek, film, tv - is sprake van structurele organisatorische onrechtvaardigheid. Dat komt omdat ze parasiteren op de gedrevenheid van hun medewerkers. Denk aan onderbetaling, stress, maar ook aan racisme en #metoo. Hierover hoorde ik Uva-hoogleraar mediastudies Mark Deuze in de podcast 'Onder mediadoctoren' over zijn boek
- [Schrijf voor louter terminale patiënten](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijf-voor-louter-terminale-patienten/) - ''Write as if you were dying. At the same time, assume you write for an audience consisting solely of terminal patients. That is, after all, the case. What would you begin writing if you knew you would die soon? What could you say to a dying person that would not enrage by its triviality?'' In
- [Deurtje dicht, deurtje open](https://www.tannydobbelaar.nl/deurtje-dicht-deurtje-open/) - Schrijver Stephen King kreeg zijn eerste betaalde baantje als sportverslaggever bij een weekkrant in Lisbon, Ohio. Daar leerde hij zijn belangrijkste schrijfles van zijn chef, Mr. Gould. Toen King zijn eerste stukken had ingeleverd, op papier getypt natuurlijk, het was ergens in de jaren zestig, bewerkte Gould veel van Kings zinnen. Vele konden compacter, overbodige
- [Een laagje extra wreedheid](https://www.tannydobbelaar.nl/een-laagje-extra-wreedheid/) - Twee boeken over de totale rechteloosheid van de Palestijnen. Hun dood is net zo alledaags als het weer, aldus Mohammed El-Kurd. ‘Bewolkte lucht, lichte buien en 3000 dode Palestijnen in de voorbije tien dagen.’ Over deze boeken een stuk in Trouw (28 februari 2026). Ook te lezen in pdf, deel 1 en deel 2.
- [Een advies met toverkracht](https://www.tannydobbelaar.nl/een-advies-met-toverkracht/) - Dit advies kun je gebruiken bij complexe opdrachten, bij uitstelgedrag, bij eigenlijk alle schrijftaken die niet helemaal vanzelf gaan. Je kunt het ook gebruiken om de kwaliteit van je schrijverschap te verbeteren. Dat gaat gebeuren omdat je systematisch reflecteert op wat je nu eigenlijk aan het doen bent. Het advies luidt: monitor je schrijfproces in
- [Boek: Heftig vel](https://www.tannydobbelaar.nl/boek-heftig-vel/) - Heftig Vel 'This skin is me, I can't get out' De achttien mensen die in Heftig Vel zijn geportretteerd weten zich vaak bekeken. Ze zitten gevangen in een vel dat schilfert, pijn doet, jeukt. Hun uiterlijk valt niet samen met hun zelfbeeld. Alleen, ze hebben geen controle over wat anderen van hen zien, over hen
- [Skin Stories and Skin Portraits](https://www.tannydobbelaar.nl/skin-stories-and-skin-portraits/) - Adrienne Norman heeft van ons oorspronkelijke project Heftig Vel een prachtige website gebouwd, waarbij haar foto's zijn voorzien van Engelse vertalingen van mijn teksten. Daarbij ook een prachtig filmpje over het boek dat onder dezelfde titel in 2002 verscheen.
- [Onaffe zinnen doen niet zoveel](https://www.tannydobbelaar.nl/onaffe-zinnen-doen-niet-zoveel/) - Waarom mag je eigenlijk geen onaffe zinnen maken, vroeg een schrijver die had deelgenomen aan mijn workshop essay schrijven. In haar tekst kwamen veel onvolledige zinnen voor. Zonder persoonsvorm. Soms mooi geformuleerd. Met alleen wat zelfstandige naamwoorden. Geen handelingen. Of alleen maar handelingen, zonder onderwerp. Lachen. Zwijgen. Zo dus. Mijn vuistregel: gebruik onaffe zinnen met
- [Adviezen van Montaigne en Vonnegut](https://www.tannydobbelaar.nl/7568-2/) - Montaigne schreef in de zestiende eeuw: 'We zijn het aan onszelf verplicht om goed te leven, niet om goede boeken te schrijven, veldslagen te winnen en gewesten te veroveren, maar om kalmte en rust te vinden bij de dingen die wij doen.' Ja, ja, zo, zo. Montaigne had wel gelijk, maar heb je iets aan
- [Stel vragen aan jezelf en aan de lezer](https://www.tannydobbelaar.nl/stel-vragen-aan-jezelf-en-aan-de-lezer/) - Je zou kunnen zeggen dat de kern van een tekst bestaat uit vragen en antwoorden. Sommige vragen zijn expliciet, zoals: welke wetten in het internationaal recht regelen het omgaan met ruimtepuin? Andere vragen zijn impliciet: ze bevinden zich achter de tekst, bij wijze van spreken, of in het hoofd van de lezer. Voorbeeld van zo’n
- [Hoe kun je veranderen?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-kun-je-veranderen/) - Du mußt dein Leben ändern. Deze laatste regel van Rilkes beroemde gedicht over de torso van Apollo, die komt niet voor in het nieuwe boek van Stefan Klein. Toch doet het boek eenzelfde soort appel, maar dan praktischer en met een haast onverdraaglijk optimisme. Lees mijn recensie over Verandering in Trouw (8 januari 2026) of hier
- [Mogen kunstenaars stereotypen gebruiken?](https://www.tannydobbelaar.nl/mogen-kunstenaars-stereotypen-gebruiken/) - Multitalent Ted van Lieshout wilde een kinderboek maken over een jongetje dat gehecht raakt aan een pleister op zijn wondje. Om de pleister ‘heel mooi’ uit te laten komen, tekende hij een zwart jongetje met een beige pleister op zijn kin, vlak onder zijn felrode lippen. De uitgever vond het niet zo'n goed idee. Waarom
- [De eiwithype!](https://www.tannydobbelaar.nl/de-eiwithype/) - Een van de troostrijke handelingen die koken me biedt is het kloppen van een kleine, slijmerige hoeveelheid rauw kippeneiwit tot een volle bak luchtig schuim, zó stevig dat je de kom ondersteboven kunt houden zonder dat het eruit valt. Als je het mysterie daarvan kunt ervaren, dan is het nogal ontnuchterend als voedsel wordt teruggebracht
- [De arrogante aap](https://www.tannydobbelaar.nl/de-arrogante-aap/) - 'Je zou erom kunnen lachen als het niet zo dieptragisch zou zijn: in de moderne classificatie van dieren en planten heet de mens nog steeds ‘de verstandigste der verstandigen’, homo sapiens sapiens. Dat verraadt een zelfbeeld waarin de mens zich bevindt op de bovenste sport van de ladder der natuur, boven de dieren die zelf
- [Is de moderne mens te frivool of juist niet frivool genoeg?](https://www.tannydobbelaar.nl/is-de-moderne-mens-te-frivool-of-juist-niet-frivool-genoeg/) - Mijn tante Madelein hield van kantklossen en van frivolité, een handwerktechniek die kantjes oplevert voor een kraag aan een bloes of een kleedje op tafel. Ik moest aan haar denken toen ik het boek 'Frivoliteit' in handen kreeg, geschreven door filosoof Peter Venmans. Ik schreef er een stukje over in Trouw. [Helaas schreef ik het
- [Wie gezond is, gedraagt zich als suiker in de thee](https://www.tannydobbelaar.nl/wie-gezond-is-gedraagt-zich-als-suiker-in-de-thee/) - Wie gezond is, gedraagt zich als suiker in de thee. Je bent afgestemd op de omgeving en lost er als het ware in op. Maar wat als dat niet meer lukt? Over deze vraag schreef ik een essay dat op 16 november 2024 verscheen in Trouw. Lees het essay online. Als je op een betaalmuur
- [Essay in Schrijven Magazine](https://www.tannydobbelaar.nl/essay-in-schrijven-magazine/) - In 2011 ontving ik mail van een onderzoeker van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Ze vroeg me plompverloren of ik misschien familie was van Mussert-vriend P.J. Dobbelaar. Voor Schrijven Magazine/Tijdschrift Schrijven schreef ik een essay over de reacties die deze mail bij me opriep. Het verscheen in oktober 2011.
- [Workshop on the practices of family history](https://www.tannydobbelaar.nl/workshop-on-the-practices-of-family-history/) - Voor de RUG hield ik een workshop op 5 april 2017. (De foto op de poster is gemaakt door mijn zus!).
- [Poetry slam aan de Groningse universiteit 2019](https://www.tannydobbelaar.nl/poetry-slam-van-de-rug-2019/) - Tien promovendi presenteren hun passie voor wetenschap tijdens een poetry slam. Samen met een jonge dichter schrijven ze een gedicht dat is geïnspireerd op hun onderzoek. Van rap tot sonnet, in het Nederlands of het Engels. Het publiek jureert en het winnende koppel krijgt eeuwige roem. Dichter Mauritio Plat maakte een gedicht over mijn onderzoek
- [Family History: Relatives, Roots, and Databases](https://www.tannydobbelaar.nl/family-history-relatives-roots-and-databases/) - Hier is hij dan, mijn dissertatie met de titel Family History: Relatives, Roots, and Databases. Datum van verdediging aan de Rijksuniversiteit Groningen: 23 januari 2020, 16.15 uur. [N.B. de universiteit staat soms de link naar het manuscript niet toe. Dan moet je even zoeken op de site van de universiteitsbibliotheek.] Ook
- [Meervoudig ouderschap](https://www.tannydobbelaar.nl/meervoudig-ouderschap/) - Moet dat nu, een kind met drie of zelfs vier ouders? Wat te denken van draagmoederschap? Hebben geadopteerden recht op informatie over hun biologische geschiedenis? Over dit soort vragen heeft de Staatscommissie Herijking Ouderschap een lijvig rapport geschreven. Op verzoek van het Podium voor Bio-ethiek verdiepte ik me in de gedachtegangen van deze commissie. Ik
- [Workshops voor schrijvers, promovendi en (mee)denkers: werken aan wat je belangrijk vindt](https://www.tannydobbelaar.nl/workshops-voor-schrijvers-en-meedenkers/) - Ik begeleid mensen die willen werken aan wat ze belangrijk vinden. Schrijven kan daarbij een hoofddoel zijn - een boek, een beleidsstuk of een essay dat impact heeft. Ik geef ook workshops waar schrijven vooral een middel is, bijvoorbeeld om een tentoonstelling te maken, een documentaire, om gebaande paden te verlaten of om een draagvlak
- [Jonge wetenschappers essayeren](https://www.tannydobbelaar.nl/jonge-wetenschappers-essayeren/) - Bijzonder trots ben ik op de tien jonge wetenschappers die ik heb begeleid bij het schrijven van een essay over hun onderzoek rondom disability studies. De essays verrassen door hun onderwerpen en zijn ook nog erg goed geschreven! Opdrachtgever voor deze bundel was Disability Studies in Nederland en ZonMw, de organisatie die onderzoek in de
- [Narratieve technieken bij non-fictie](https://www.tannydobbelaar.nl/narratieve-technieken-bij-non-fictie/) - In onderstaande linkerkolom zie je de eerste alinea’s van een reportage uit NRC Handelsblad, van twee journalisten die een reconstructie maakten van het bloedbad dat Tristan van der V. had aangericht in Alphen aan de Rijn. Rechts zie je dezelfde alinea’s, herschreven door journalist Henk Blanken, in de werkplaats van de Verhalengarage. De betreffende pagina
- [Hoe krijg ik structuur in mijn tekst?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-krijg-ik-structuur-in-mijn-tekst/) - Eén van de lastigste dingen tijdens de voorbereidende fase van het schrijfproces is wel het opzetten van een structuur. Je kent je onderwerp, je kunt zelfs in één zin zeggen waar de tekst over moet gaan, maar dan? Hoe kom je van die ene zin tot een complete structuur? Deze vragen raken het meest aan
- [Snoeien voor academici](https://www.tannydobbelaar.nl/snoeien-voor-academici/) - Gail Hornstein is een Amerikaanse hoogleraar psychologie. Ze hield altijd al van schrijven, maar heeft veel moeten leren toen ze een breder publiek wilde aanboren. Een academicus is gebonden aan vele conventies en schrijft bij voorkeur ondoorgrondelijk. Dat komt onder meer omdat academici bang zijn om écht verantwoording te moeten afleggen over hun teksten. Liever
- [Familieverhalen in de pers](https://www.tannydobbelaar.nl/familieverhalen-in-de-pers/) - Familieverhalen begint wat aandacht te krijgen in de pers. In Trouw verscheen een groot interview op zaterdag 26 februari 2011. In NRC Handelsblad een korte beschrijving - 'aardige, vlot geschreven analyse' - op vrijdag 11 maart 2011. In het Parool twee pagina's op woensdag 9 maart 2011. Dit artikel is in kortere vorm gepubliceerd in het
- [Getipt!](https://www.tannydobbelaar.nl/getipt/) - Vóór de boekenweek 2011 werd Familieverhalen getipt door NRC-boeken. Boekcrossing is een geweldig initiatief van fanatieke boekenlezers die elkaar boeken doorgeven, recensies schrijven en boeken op openbare gelegenheden achterlaten zodat anderen ze kunnen lezen. Hier enkele recensies van Familieverhalen door gebruikers van Bookcrossing.
- [Contacten](https://www.tannydobbelaar.nl/contacten/) - Ik werk graag samen met collegaschrijvers, trainers, vormgevers, kunstenaars, fotografen. Hieronder een selectie van mensen die ik van harte kan aanbevelen! Met Nicole Baars heb ik in het afgelopen jaar een trainingsproject in een grote organisatie opgezet en uitgevoerd. Dat is me erg goed bevallen. Adrienne Norman is kunstenaar met als specialisatie portretfotografie. Met haar
- [Scharrelen met Bentheimers](https://www.tannydobbelaar.nl/scharrelen-met-bentheimers/) - Lucifers, anti-rimpelcrème, lang houdbare melk, wijn, papier, marshmallows en natuurlijk ook spekjes, en karbonades en dropjes: we leven heel intiem met varkens. Ze zijn in de meest uiteenlopende producten verwerkt. Dat heeft Christien Meindertsma prachtig laten zien in haar project PIG 05049 1:1. Ik had me al eens eerder verdiept in varkens, bij het schrijven
- [Opdrachtgevers](https://www.tannydobbelaar.nl/opdrachtgevers/) - [Dit is een onvolledige opsomming, in alfabetische volgorde] Academie van Bouwkunst Amsterdam Tot 2006 heb ik studenten landschapsarchitectuur, stedenbouw en architectuur leren onderzoeken en schrijven. Ik coördineerde een groep docenten en heb een handleiding voor twee cursussen geschreven. Academie van Bouwkunst Groningen Aan studenten architectuur gaf ik les in het schrijven van plantoelichtingen en korte
- [Beginnen met schrijven? Vijf tips](https://www.tannydobbelaar.nl/beginnen-met-schrijven/) - Het overkomt elke schrijver wel eens: het onderwerp staat vast, je hebt zin om te schrijven, maar je weet niet hoe je moet beginnen. Hier vijf tips om makkelijker te beginnen met het schrijven van een tekst. Tip 1: Stel het beginnen uit Efficiënte schrijvers besteden veertig procent van hun totale schrijftijd aan de voorbereiding
- [Hoe leer ik sneller schrijven?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-leer-ik-sneller-schrijven/) - Het is een wens die vaak vergezeld gaat van een mededeling: ''Ik kan best goed schrijven, alleen heb ik er zoveel tijd voor nodig." En dan: ''Ik zou zo graag sneller willen leren schrijven!" Kán dat, sneller leren schrijven? Jazeker. Veel schrijvers hebben schrijfroutines die een effectief schrijfproces verhinderen. Ze willen bijvoorbeeld elke zin in
- [Big tech regeert ons. Hoe veroveren we de macht terug?](https://www.tannydobbelaar.nl/big-tech-regeert-ons-hoe-veroveren-we-de-macht-terug/) - Cyberexpert en voormalig politicus Marietje Schaake biedt een brede blik op de macht die big tech bedrijven hebben. Democratieën moeten terugvechten, betoogt ze. Een recensie in Trouw, (7 september 2024), hier deel 1, deel 2 uit de papieren krant. Daarin had de eindredactie de titel van Schaake's boek veranderd mijn stuk. Verkeerd dus. Online staat
- [Goede seks: Ja! Ja! Ja!](https://www.tannydobbelaar.nl/goede-seks-ja-ja-ja/) - Aan het einde van The voice kids betreden alle coaches en hun pupillen het podium. Ilse de Lange heeft haar hand op de schouder van een puberjongen die boven haar uitsteekt. Naast hen staat Marco Borsato met vóór zich zijn pupil. Hij wrijft het blonde meisje stevig over haar armen en fluistert iets in haar
- [Ja! Ja! Ja!](https://www.tannydobbelaar.nl/ja-ja-ja/) - Een attente lezer stuurde me een gedicht van James Joyce: Yes! Dat was een aardige reactie op mijn essay in Trouw van afgelopen zaterdag: 'Ja! Ja! Ja!', hier online en hier in pdf, deel 1 en deel 2. De foto is een scan van "The Family of Man" van Edward Steichen.
- [Eten - in theorie](https://www.tannydobbelaar.nl/7968-2/) - Op Decartes’ adagium ‘ik denk dus ik ben’ varieert hoogleraar filosofie Annemarie Mol met: ‘Ik eet dus ik ben’. Wat betekent dat eigenlijk? Wie in een Chileense appel hapt, stopt een stukje Zuid-Amerika in haar mond. Dat stukje raakt vermalen in een lichaam. Is Zuid-Amerika nu onderdeel van mij? Die vraag trekt allerlei laadjes in
- [Bevrijdingsdag](https://www.tannydobbelaar.nl/7941-2/) - De verhalen van George Saunders zijn koud en warm tegelijk. Ze tonen mededogen en kritiek op de huidige Amerikaanse samenleving en slagen daarin nog beter dan in zijn vorige verhalenbundel Tenth of September. Lees mijn recensie van Bevrijdingsdag van George Saunders in Trouw (7 januari 2023) of in pdf.
- [Een duik in een verrukkelijk schrijfboek](https://www.tannydobbelaar.nl/een-duik-in-een-verrukkelijk-schrijfboek/) - Met drie zelfstandige naamwoorden, twee voorzetsels en een drie lidwoorden bekt de titel niet echt lekker: Een duik in een vijver in de regen, de toch echt wel correcte vertaling van A Swim in a Pond in the Rain, een heerlijk schrijfboek waarin George Saunders overstroomt van enthousiasme voor de negentiende-eeuwse Russische literatuur. Recensie in
- [De minnares van Wittgenstein](https://www.tannydobbelaar.nl/de-minnares-van-wittgenstein/) - Kate is het enige personage in Wittgensteins minnares, geschreven door de experimentele auteur David Merrill Markson (1927-2010). Maar liefst 54 uitgevers wezen deze bijzondere roman af, totdat hij in 1988 in de VS werd uitgegeven en onmiddellijk een cultstatus kreeg. Recensie van Wittgensteins minnares, een filosofische roman van David Markson (Trouw, 28 maart 2020). Hier
- [Identitti van Mithu Sanyal](https://www.tannydobbelaar.nl/7963-2/) - Te laat, een kwartier na het bekende academisch kwartiertje, komt Saraswati binnen voor haar eerste college. Ze gooit haar leren tas op tafel en commandeert: ‘Iedereen die wit is: wegwezen.’ De cursus is bestemd voor PoC, people of colour. Witte studenten zijn pas volgend semester weer welkom. Lees mijn recensie van Identitti van Mithu Sanyal
- [Is dit lust?](https://www.tannydobbelaar.nl/is-dit-lust/) - Sinds #metoo zeggen sommige mannen dat ze niet meer weten wat ze tegen vrouwen ‘mogen’ zeggen, bang dat zelfs het kleinste compliment verkeerd valt. Mary Gaitskill schreef over dit probleem in Is dit lust? van Mary Gaitskill (recensie, Trouw, 13 augustus 2022).
- [Himpathy](https://www.tannydobbelaar.nl/himpathy/) - “Ik wil er niet zielig over doen, maar ik heb wel overwogen om voor de trein te springen’’, zegt Ruut Weissman in een documentaire met de veelzeggende titel Ruut Weissman: de hoofdpersoon. Een aantal studenten van de Amsterdamse Theaterschool hadden de regisseur beschuldigd van seksueel overschrijdend gedrag. Deze uitspraak wekte aanvankelijk medeleven bij me op.
- [Teder vertellen](https://www.tannydobbelaar.nl/7949-2/) - in haar onlangs vertaalde essaybundel De tedere verteller pleit Tokarczuk voor nieuwe begrippen en verhaalvormen, overigens zonder de oude te vergeten. Met de huidige alleen kunnen we de toekomst niet aan. Ze voorspelt: ‘Het zal ons immers ontbreken aan woorden, termen, uitdrukkingen, frasen en, wie weet, hele stijlen en genres om te beschrijven wat er
- [Ei, foetus, baby](https://www.tannydobbelaar.nl/ei-foetus-baby/) - Deze nieuwe geschiedenis van zwangerschap bevat zoveel gruwelijke verhalen dat ik af en toe heb gekreund van ongeloof en ontzetting. Lees mijn recensie van Ei, foetus, baby van emeritus hoogleraar Trudy Dehue in Trouw (22 april 2023) of in pdf 1 en pdf 2.
- [Radeloze helden](https://www.tannydobbelaar.nl/radeloze-helden/) - In Radeloze helden introduceert Maaike Meijer (1949) zichzelf als ‘vrouw, lesbo, wetenschapper, maar ook als broer, vriend en een beetje mede-man’. Van jongs af aan wilde ze op haar vader lijken die hoofd was van een basisschool. Dat is in vele opzichten gelukt: ’Ik ben onderwijzer en schoolleider geworden, aan de universiteit dan, en mijn
- [Geen mens kan leven tussen oorzaken](https://www.tannydobbelaar.nl/geen-mens-kan-leven-tussen-oorzaken-2/) - Met verkleumde handen aten we onze boterhammen op een bankje, en keken langs de wuivende grassen van de Piet Oudolftuin naar het platte, perfect gecomponeerde gebouw van Museum Voorlinden. Het was na de eerste intelligente lockdown, en voor de tweede. De musea waren opnieuw geopend, cafés en restaurants nog steeds dicht. We hadden de hele
- [Over ouders, kinderen & schrijven](https://www.tannydobbelaar.nl/over-ouders-kinderen-schrijven/) - Andrew Solomon was als kind ernstig dyslectisch. Toen zijn moeder dat ontdekte, verzon ze allerlei speelse manieren om haar zoon toch aan het lezen en schrijven te krijgen, waardoor hij met behoud van eigenwaarde zijn obstakels met taal overwon. Andrew is haar er nog steeds dankbaar voor. Ze heeft hem in staat gesteld dikke boeken
- [Ik ben een deurkruk](https://www.tannydobbelaar.nl/ik-ben-een-deurkruk/) - Toen de minimalistische schilder Agnes Martin (1912-2004) een vraag kreeg over de reputatie van vrouwelijke kunstenaars als zijzelf, riposteerde ze: ‘Ik ben geen vrouw, ik ben een deurkruk’. Martin schilderde doeken met rasters en streepjes. Ze weigerde zichzelf te zien als vrouw of als lesbienne. In haar nieuwste boek Ieder een lichaam legt Olivia Laing
- [Hoe actueel is Hannah Arendt?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-actueel-is-hannah-arendt/) - Voor Trouw (26 augustus 2024) schreef ik een uitgebreide recensie over een nieuwe biografie van Hannah Arendt en een boek dat haar werk en leven in verband brengt met de actualiteit. En ik herlas Eichmann in Jeruzalem. Hier vind je een pdf.
- [Moet je altijd schrijven volgens een strak plan?](https://www.tannydobbelaar.nl/moet-je-altijd-schrijven-met-een-plan/) - 'Als ik eerst een precies plan moet maken en dan pas mag gaan schrijven, dan is de lol eraf', verzuchtte een deelnemer aan een workshop. 'Moet je altijd schrijven volgens een strak stramien, een vooropgezet plan?' Het korte antwoord hierop is: 'Ja'. Zonder plan komt er geen lezenswaardige tekst. Een langer antwoord is: Ja maar
- [Organiseer je schrijfwerk met Scrivener](https://www.tannydobbelaar.nl/organiseer-je-schrijfwerk-met-scrivener/) - Wie een grote schrijfklus moet aanpakken, kan snel verzuipen in de informatie. Soms letterlijk: vele werkkamers zijn bezaaid met boeken, aantekeningen, kladjes. En soms ook digitaal: de pdf-files met mogelijk interessante info staan allemaal open – en vertragen je computer aanzienlijk. Wat te doen om je informatie goed te organiseren? Een goed hulpmiddel Het organiseren
- [Denken over je tekst: de meta-analyse](https://www.tannydobbelaar.nl/denken-over-je-tekst-de-meta-analyse/) - Als je problemen hebt met het schrijven van een tekst, dan is het goed om nog eens na te denken over de redenen voor het schrijven van de tekst. Dan kun je deze meta-analyse doen. Nog beter is het om in de voorbereidende fase van het schrijven aan de meta-analyse te beginnen. Hier onder een
- [Uitspraken van deelnemers over mijn trainingen](https://www.tannydobbelaar.nl/uitspraken-van-deelnemers-over-mijn-trainingen/) - Tijdens en na workshops en individuele sessies vraag ik meestal om commentaar op de inhoud van de trainingen en op mijn presentatie. Zo kan ik mijzelf steeds verbeteren en bijsturen. Ik wil immers graag zinvol werk doen dat aanslaat bij deelnemers! Enkele uitspraken van deelnemers over mijn workshops en begeleiding [Tweedaagse workshop voor aio's van
- [Zeven essays over Montaigne](https://www.tannydobbelaar.nl/zes-essays-over-montaigne/) - Voor dagblad Trouw schreef ik met veel plezier in de eerste helft van 2023 zes essays plus, vooruit, nog één extra, rondom het werk van Montaigne. 1. Beweeg mee, van inzicht naar uitzicht, Trouw, 23 februari 2023, pdf 2. Maken is leven, ook als er niemand kijkt, Trouw, 28 maart 2023, pdf, 3. Internet werpt
- [Twee kikkers](https://www.tannydobbelaar.nl/twee-kikkers/) - Er waren eens twee kikkers die beide in een pan met room waren beland. 'Na hun overlevingskansen aandachtig te hebben geanalyseerd waren ze het erover eens dat die gering of afwezig waren. De pessimist concludeerde dus dat het geen zin had om moeite te doen en verdronk waardig. De optimist vocht tegen beter weten in
- [Wat wil een donorkind weten?](https://www.tannydobbelaar.nl/wat-wil-een-donorkind-weten/) - Op verzoek van auteurs Vera de Lange en Linda Sprado schreef ik een hoofdstuk in het boek Schaduwfamilie (Scriptum, 2022) dat onlangs in museum IJsselstein werd gepresenteerd. Tot en met 3 juli 2022 kun je daar ook de tentoonstelling Verwantschap. Bij wie hoor jij? bezichtigen. Het Nederlands Dagblad vroeg me een opinieartikel over donorkinderen te
- [Beter worden van Corona](https://www.tannydobbelaar.nl/beter-worden-van-corona/) - Beter worden van Corona is de titel van het advies dat adviseur ruimtelijke kwaliteit Noël van Dooren schreef voor de provincie Zuid-Holland. De pandemie heeft laten zien dat gezondheid ook samenhangt met economie, met klimaat en met landschap. Wat kan een orgaan als de provincie daarmee doen? Die vraag leidde tot ontwerpstudies van stedenbouwkundig bureaus
- [Een schrijvend ik dat in zichzelf gelooft](https://www.tannydobbelaar.nl/een-schrijvend-ik-dat-in-zichzelf-gelooft/) - Al een aantal jaren geef ik essayles op de Schrijversvakschool, eerst in Amsterdam, tegenwoordig in Groningen. Een groter verschil in populatie is niet denkbaar. Om even grof te generaliseren: in Amsterdam komen sommige studenten binnen met een air alsof ze Harry Mulisch himself gaan opvolgen. Ze hebben veel meer zelfvertrouwen en flair dan de studenten
- [Waarom schrijven?](https://www.tannydobbelaar.nl/waarom-schrijven/) - De meeste mensen geven na hun dertigste hun individualiteit op, aldus George Orwell zijn fameuze Why I write. Ze gaan leven voor anderen of worden opgeslokt door hun werk. Een minderheid doet dat niet en leeft zijn individuele leven tot het allerlaatste eind. Ze leven voor zichzelf, deze egoïsten. Ze streven ernaar om gezien te
- [Verzend- en retourbeleid](https://www.tannydobbelaar.nl/verzend-en-retourbeleid/) - De verkoop van boeken en workshops is in handen van Tanny Dobbelaar, tekst, advies & training (KVK 01163665), hierna te noemen Tanny Dobbelaar. Mocht jouw bestelling om een of de andere wijze niet voldoen aan de verwachtingen, dan spijt me ons zeer. Recht op retour Kopers van een product online hebben veertien dagen bedenktijd. Mocht
- [Privacyverklaring](https://www.tannydobbelaar.nl/privacyverklaring/) - Privacyverklaring Tanny Dobbelaar Tanny Dobbelaar, tekst, advies & training (KVK 01163665), hierna te noemen Tanny Dobbelaar, is verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens zoals weergegeven in deze privacyverklaring. Contactgegevens info@tannydobbelaar.nl Persoonsgegevens Tanny Dobbelaar verwerkt je persoonsgegevens doordat je gebruik maakt van haar diensten. Hieronder vind je een overzicht van de persoonsgegevens die zij verwerkt: Als
- [Vind me in elk woord dat ik schrijf*](https://www.tannydobbelaar.nl/vind-me-in-elk-woord-dat-ik-schrijf/) - Een essay over essayeren Manon Uphoff bracht haar jeugd door boven speciaalzaak Het Babyparadijs, dat ligt op de hoek van de Damstraat in Utrecht. Op de andere hoek, op de kruising met de Kanaalstraat, staat de uitstalling van groentewinkel Svetlana, een van de zeventien groentewinkels in Lombok. Daar, bij die uitstalling inspecteer ik het aanbod
- [Samen schrijven: verdragen - markeren - diagnosticeren - veranderen](https://www.tannydobbelaar.nl/samen-schrijven-verdragen-markeren-diagnosticeren-veranderen/) - Veel organisaties laten hun medewerkers samen een tekst schrijven. Dat valt niet altijd mee. Samen schrijven is méér dan een conceptversie rondsturen met de mededeling: 'Schiet er maar op', en dan een groep mensen in de cc die moeten 'meelezen', zonder dat duidelijk is wat meelezen betekent: is dat ook schieten? Of is het goedkeuring
- [Contact met Tanny Dobbelaar](https://www.tannydobbelaar.nl/contact-met-tanny-dobbelaar/) - Voor meer info over mijn activiteiten kun je mij mailen. (In principe beantwoord ik mail binnen drie dagen. Mocht dat door omstandigheden niet lukken, dan laat ik weten op welke termijn ik wel een antwoord kan geven). Bellen kan ook: 06 143 196 55. Ik ben op werkdagen bereikbaar van 9 tot 17 uur. Ik
- ['Nep' verwijst naar 'perfect'](https://www.tannydobbelaar.nl/nep-verwijst-naar-perfect/) - In China kun je met het woord ''nep'' verwijzen naar een ideaal van pure perfectie. Dat is een combinatie van woorden waar je lang over kan nadenken.De Chinese kunstenaar Song Dong (Beiing, 1966) maakt kunst die verdwijnt - en waar we slechts sporen van kunnen terug zien. Hierboven de beelden van zijn vader die jaren
- [Schrijven is: weefsel creëren tussen A en B](https://www.tannydobbelaar.nl/weefsel-creeren-tussen-a-en-b/) - Guido van der Werve studeerde ooit in Moskou. Op een dag stond hij op een brug te kijken naar een eindeloze rij auto's die over de snelweg raasden. Opeens rende een man de snelweg op. Hij werd aangereden. Van grote afstand zag Van der Werve hoe de man stierf. 's Avonds bezocht de kunstenaar in
- [Familiegeschiedenis als zelfinterpretatie](https://www.tannydobbelaar.nl/familiegeschiedenis-als-zelfinterpretatie/) - Voor het Tijdschrift voor Biografie (najaar, 2014) schreef ik een artikel over het concept 'familie' in hedendaagse familiegeschiedenissen. De titel: Familiegeschiedenis als zelfinterpretatie. Bovenstaande stamboom komt van een familie rondom het Zwarte Zee-gebied en bestaat de periode 1460-2004. Uit: Sen Kimsin? Voorouders van Verre deel 3 door Jan den Exter (2008), p.59.
- [Vier overwegingen bij het schrijven van een familiegeschiedenis](https://www.tannydobbelaar.nl/vier-overwegingen-bij-het-schrijven-van-een-familiegeschiedenis/) - Etty Hillesum schreef in haar dagboek Het verstoorde leven: 'Men kent iemands leven niet wanneer men de uiterlijke feiten kent. Om iemands leven te kennen moet men zijn dromen kennen, zijn verhouding tot zijn verwanten, zijn stemmingen, zijn teleurstellingen, zijn ziekte en zijn dood.' Dit citaat heb ik gebruikt als motto bij het artikel 'Vier
- [Het essay is een zinnelijk genre](https://www.tannydobbelaar.nl/zinnelijk/) - Eigenlijk is het begrip essay een onhandig containerbegrip geworden dat vaak alleen maar verwarring oproept. Pleidooi voor een andere term die meer recht doet aan de zinnelijke kant van het genre Binnenkort ga ik weer les geven aan tweedejaars van de Schrijversvakschool. Dat zijn ambitieuze mensen die goede fictie willen schrijven, maar van de school
- [Vijf of zes regels](https://www.tannydobbelaar.nl/vijf-of-zes-regels/) - In De schoonheid van weerbarstig proza (oorspronkelijke titel: Essays One) biedt Lydia Davis een inkijk in haar schrijfpraktijk. Onwaarschijnlijk inspirerend zijn de beschrijvingen van haar dagelijks leven waarin haar ambitie als schrijver centraal staat. Altijd alles noteren, altijd oefenen, je altijd zo serieus mogelijk verdiepen in onderwerpen die je aantrekken, ook al weet je niet
- [Show don't tell - een voorbeeld](https://www.tannydobbelaar.nl/show-dont-tell-een-voorbeeld/) - Ik vond dit boek via een reactie op het artikel 'Het nieuwe titel verklaren', van Wouter van der Land. Deze titel is briljant. Het toont direct de inhoud van het boek - het digitale, heldere rechtdoor denken van mensen met autisme. Tegelijkertijd is dit ook een voorbeeld van de manier waarop 'show, don't tell' kan
- [Wie 'ik' schrijft, heeft wat uit te leggen](https://www.tannydobbelaar.nl/wie-ik-schrijft-heeft-wat-uit-te-leggen/) - Wie 'ik' schrijft - in een essay, bijvoorbeeld, heeft nogal wat uit te leggen. Hoe vertrouwd je eigen ik ook is, een onbekende lezer kent je niet. En om het maar even bot te stellen: weinig lezers zullen zomaar geïnteresseerd zijn in jouw 'ik', tenzij je al bekend voor hen bent - als BN'er of
- [Drie valkuilen bij het schrijven van 'ik'](https://www.tannydobbelaar.nl/valkuilen-bij-ik/) - Schrijvers van essays en informatieve artikelen moedig ik altijd aan om 'vanuit' henzelf te schrijven, om hun eigen kennis en ervaring als uitgangspunt te nemen voor wat ze willen vertellen. Schrijven vanuit jezelf voorkomt namelijk dat je gaat schrijven vanuit een alwetend perspectief - en bij non-fictie is niets zo vervelend als dat (bij fictie
- [Ik. Jij. Wij: namens wie schrijf je?](https://www.tannydobbelaar.nl/ik-jij-wij/) - Een kwestie die vooral essayisten hoofdbrekens kost, maar ook andere schrijvers soms kan hinderen. Wanneer gebruik je 'ik', of 'jij' of 'wij'? Disclaimer Voor alle schrijftips geldt dat je ze moet opvatten als vuistregels, als ervaringsregels. Als je precies weet wat je doet, dan kun je er ook beter van afwijken. 'Eerst leren sturen, voordatEen kwestie die vooral essayisten hoofdbrekens kost, maar ook andere schrijvers soms kan hinderen. Wanneer gebruik je 'ik', of 'jij' of 'wij'? Disclaimer Voor alle schrijftips geldt dat je ze moet opvatten als vuistregels, als ervaringsregels. Als je precies weet wat je doet, dan kun je er ook beter van afwijken. 'Eerst leren sturen, voordat Een kwestie die vooral essayisten hoofdbrekens kost, maar ook andere schrijvers soms kan hinderen. Wanneer gebruik je 'ik', of 'jij' of 'wij'? Disclaimer Voor alle schrijftips geldt dat je ze moet opvatten als vuistregels, als ervaringsregels. Als je precies weet wat je doet, dan kun je er ook beter van afwijken. 'Eerst leren sturen, voordat
- [Latour op het wad](https://www.tannydobbelaar.nl/latour-op-het-wad/) - OP 24 november is de winnaar van Latour op het wad bekend gemaakt. Op 25 november publiceerde Trouw een deel van het winnende gedicht van Erik Lumens. Organisatie: Tanny Dobbelaar & Aletta Becker van de Schrijversvakschool Groningen.
- [Dode conventies](https://www.tannydobbelaar.nl/dode-conventies/) - Als ik een ´literaire´ thriller ga lenen uit de bibliotheek en die ook nog ga lezen, dan weet ik dat ik op moet passen. Het is een duidelijk teken: ik ben te moe, te druk, een beetje overwerkt. Dan kan ik geen Engels meer lezen noch ´echte´ literatuur. Als ik ben uitgeslapen, gebeurt er iets
- [Hij zei dat hij van haar hield, alleen...](https://www.tannydobbelaar.nl/hij-zei-dat-hij-van-haar-hield-alleen/) - Alleen hij zei dat hij van haar hield. Hij alleen zei dat hij van haar hield. Hij zei alleen dat hij van haar hield. Hij zei dat alleen hij van haar hield. Hij zei dat hij alleen van haar hield. Hij zei dat hij van alleen haar hield. Hij zei dat hij van haar alleen
- [Werkproblemen](https://www.tannydobbelaar.nl/werkproblemen/) - Jarenlang heb ik er geen last van gehad, en opeens was het er weer: paniek, uitstelgedrag, eindeloze zelfverwijten. En ondertussen vooral niet schrijven. Daar kun je héél druk mee zijn. Het was dit al veertig jaar oude artikel van de beroemde Virginia Valian dat mij uit deze penarie hielp. Ze vertelt hoe zij zichzelf uit
- [Impressies bij de fotomontages van Jan Swart](https://www.tannydobbelaar.nl/impressies-bij-de-fotomontages-van-jan-swart/) - Twee nieuwsfoto’s uit NRC Handelsblad van 2010 zijn tegen elkaar gemonteerd. Zie hier de fotomontages van kunstenaar Jan Swart. Ik vond ze zo mooi dat ik spontaan aanbood er teksten bij te schrijven. Nu is er een mooi boek in de maak, met dertig beelden en even vele ‘impressies’ van mijn hand, plus een essaytje,
- [Wis je sporen](https://www.tannydobbelaar.nl/wis-je-sporen/) - Een ambitieuze fotografe laat ieder jaar haar allerbeste foto's zien aan een gerespecteerde oude rot in het vak. Elk jaar verdeelt de man de stapel in goede en slechte foto's. Elk jaar ziet de oude man echter dezelfde foto terugkeren. Het is een landschapsfoto, matig van kwaliteit. 'Waarom houd je toch zo van die ene
- [presentatie Familieverhalen](https://www.tannydobbelaar.nl/presentatie-familieverhalen/) - Zo'n presentatie van eigen werk, is dat alleen maar ijdelheid? Ik dacht van wel. Tot deze presentatie van Familieverhalen. Een bijeenkomst die heel vrolijk was en vol! Met praatjes van schrijfster Judith Uyterlinde en mijzelf en een introductie van redacteur Laurens Ubbink. En daarna signeren en borrelen met de vele vrienden en bekenden - en
- [Troost voor huilbaby's](https://www.tannydobbelaar.nl/troost-voor-huilbabys/) - Een proefschrift is als een huilbaby die voortdurend om aandacht vraagt. Af en toe laat hij een betoverend glimlachje zien dat alle slapeloze nachten goedmaakt. Soms wil je dolgraag van hem weglopen, wat je natuurlijk niet doet. Het huilen gaat over. De baby gedijt en groeit uit tot een evenwichtig persoon die de wereld vol
- [Boek: Familieverhalen](https://www.tannydobbelaar.nl/boek-familieverhalen/) - Hoe schrijf je je eigen familiegeschiedenis? In Familieverhalen onderzoek ik de kunst van het schrijven over je naasten. Vele Nederlanders vertrouwen het verhaal van hun eigen familie aan het papier toe. Ze duiken in archieven en interviewen familieleden die ze soms al heel lang niet meer hebben gezien. Het verlangen naar een goed verhaal is
- [Nieuw boek: Familieverhalen](https://www.tannydobbelaar.nl/nieuw-boek-familieverhalen/) - Waarom schrijven mensen zo graag over hun familie? En wat zijn daarbij de problemen, uitdagingen, valkuilen? Deze vragen behandel ik in mijn nieuwe boek Familieverhalen. De kunst van het schrijven over je naasten. Het boek verschijnt in de boekenweek, die in 2011 begint op 9 maart. Uitgever: Ambo/Anthos.
- [De Mount Everest beklim je ook niet in één keer](https://www.tannydobbelaar.nl/de-mont-everest-beklim-je-ook-niet-in-een-keer/) - Zeker bij een groot project kan de schrik je om het hart slaan: dit komt nooit af! Eén geruststelling: de Mount Everest beklim je ook niet in één keer. Zelfs de meest ervaren klimmers moeten zich goed voorbereiden als ze de Mount Everest willen beklimmen. Eerst moeten ze naar het basiskamp, om hun lichaam te
- [Start elke ochtend met schrijven](https://www.tannydobbelaar.nl/start-elke-ochtend-met-schrijven/) - Ik adviseerde het al langer: begin elke ochtend met schrijven. Sinds ik mijn eigen adviezen opvolg, merk ik pas echt wat dat betekent. Een kopje koffie en dan twee a drie handgeschreven pagina's produceren. Ik ga niet beweren dat het heel plezierig is om aan het begin van de werkdag eerst in mijn schriftje te
- [Behoud je illusies](https://www.tannydobbelaar.nl/behoud-je-illusies/) - Maurice Malliot, hoofdpersoon uit Koetsier Herfst van Charlotte Mutsaers, was tien jaar oud toen zijn ouders zich van kant maakten. Ze lieten hem een brief na: "Een liefdesbrief. De mooiste die ik in mijn leven heb gehad. Eén passage eruit wil ik u niet onthouden opdat u er uw voordeel mee kunt doen: Er sluipen
- [Een nauwe blik](https://www.tannydobbelaar.nl/een-nauwe-blik/) - In Zeepijn toont Charlotte Mutsaers zich een spoorzoeker: ze onderzoekt het verband tussen de zee en de dennen. Een dennenboom ruist als de zee. De dennenappel heeft de schubben van een vis. En het leven van een schrijver als Robert Walser is doorstoken van dennennaalden: geen wonder voor een Zwitser die moet leven in een
- [Schrijversmeter: Hoe schrijf jij?](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijversmeter-hoe-schrijf-jij/) - Wil je sneller, aantrekkelijker of effectiever schrijven?*Onderzoek dan eerst eens hoe je gewoonlijk schrijft. Als je dat weet, kun je eens nagaan welke schrijfroutines je wilt versterken of veranderen. *Deze schrijversmeters is deels gebaseerd op onderzoek van Flower & Hayes en maakt gebruik van de karakteristieken van schrijvers uit het Handboek Stijl van Peter Burger
- [Boek: Schrijven met Montaigne](https://www.tannydobbelaar.nl/boek-schrijven-met-montaigne/) - Schrijven met Montaigne De zestiende eeuwse filosoof Michel de Montaigne kijkt op een speciale manier naar zichzelf en naar de wereld. Hij schrijft ‘vanuit zichzelf’, maar is bepaald geen navelstaarder. Ook is hij een scepticus pur sang. Absolute stellingen vindt hij onhoudbaar. Vanuit die visie ontwikkelt hij zijn probeersels tot een genre dat nog steeds
- [Teken je huis](https://www.tannydobbelaar.nl/teken-je-huis/) - Voor mijn workshop ben ik altijd op zoek naar manieren om mensen nieuwe inzichten te geven over wat schrijven is. Onlangs gaf ik een oefening aan studenten architectuur, mensen die van nature liever tekenen dan schrijven. Een hele eenvoudige oefening - een hele goede ook. Daarom deel ik hem hier. De opdracht 1. Tekenen en
- [De zon](https://www.tannydobbelaar.nl/de-zon/) - Omdat hij zo mooi is en ook heel actief, deze dagen, een plaatje van de zon, gemaakt op 15 november 2011 door de Nasa.
- ['Familieverhalen' op tournee](https://www.tannydobbelaar.nl/familieverhalen-op-tournee/) - Ter gelegenheid van de Boekenweek 2011 geef ik enkele lezingen in het land. 17 maart: Boekhandel Verwijs, Selexyz, Den Haag. 20 maart: (onder voorbehoud) Van Gennep, Rotterdam 22 maart: Boekhandel Iwema, Assen. 23 maart: Boekhandel Van der Velde, Groningen: presentatie, met onder meer Judith Uyterlinde. 24 maart: Bilthovense Boekhandel, Bilthoven
- [Doosje](https://www.tannydobbelaar.nl/doosje/) - De opdrachtgever Een zelfstandig gevestigd personeelsadviseur die met pensioen gaat. De opdracht 'Wil je schrijven over mijn werk en leven? Die tekst wil ik uitdelen aan vrienden en familie, als ik 65 word.' De uitvoering Ik maakte een reeks van kleine artikelen over diverse thema's die in het leven van de opdrachtgever belangrijk zijn: haar
- [Veel gestelde vragen](https://www.tannydobbelaar.nl/meedenken-en-maken/) - Wat doe je voor de kost? Ik geef trainingen in het formuleren van visies, ideeën en ambitieuze vergezichten. Ook begeleid ik mensen die de kern van hun advies of voorstel helder willen verwoorden. Schrijfcoaching en -training, dus. Daarnaast schrijf ik zelf, soms in opdracht, vaker op eigen initiatief. In mijn trainingen leg ik het accent
- [De jurkjes van Tomoko Mukaiyama](https://www.tannydobbelaar.nl/de-jurkjes-van-tomoko-mukaiyama/) - Wonderschoon, deze installatie van 12.000 witte zijden jurkjes. Een kathedraal van jurkjes, stuk voor stuk in patronen vastgeknoopt. Je sluipt op kousenvoeten door gangetjes van jurken en komt dan terecht in een koepel, eveneens van jurkjes. Je krijgt pijn in je nek, van pure bewondering. De installatie is het werk van de Japanse musicus en kunstenares
- ['Heel moeilijk' verheldert niets](https://www.tannydobbelaar.nl/heel-moeilijk-verheldert-niet/) - 13 december 2011. De ontdekking van het Higgs-deeltje lijkt nabij. Hoe leg je nu uit wat het Higgsdeeltje is? Ik zou het zelf niet kunnen, maar één ding staat vast: het NOS-journaal deed het niet best. Die begon de berichtgeving met de mededeling dat "knappe koppen" een doorbraak hebben gemeld. Waarna een verslaggever meldt: ''Ja,
- [Vastlopen is een manier van bang zijn](https://www.tannydobbelaar.nl/vastlopen-is-een-manier-van-bang-zijn/) - Ooit volgde ik een fotografiecursus. Dat was nog in het analoge tijdperk, toen je nog in het pikkedonker moest proberen een filmpje uit een rol te trekken. Waarbij je met ademstokkende chemicaliën ging rommelen om het wonder van het ontwikkelen zelf te kunnen bijwonen (oma vertelt!). Zet één stap vooruit Ik leerde op die cursus
- [Wat voor schrijver ben jij?](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijversmeter/) - De schrijversmeter is verplaatst.
- ['Wie dingen weggooit, heeft ideeën'](https://www.tannydobbelaar.nl/de-prullebak-is-je-beste-vriend/) - Ruim voor schrijver Robert Graves de loopgraven in ging, nam hij afscheid van zijn kostschool. Zo staat te lezen in Goodbye to All That. Bij zijn afscheid zei de directeur tegen hem: ''Nou, het ga je goed, Graves, en denk erom, je beste vriend is de prullenbak.'' De prullenbak. Het lijkt een zeer gedateerd object
- [Tien tips voor essayisten](https://www.tannydobbelaar.nl/tien-tips-voor-essayisten/) - Beschouw je eigen ervaringen als feiten die nader onderzoek behoeven. Ergens tégen zijn is makkelijk. Waar ben je nu eigenlijk vóór? Blijf vragen stellen bij je standpunten. Treiteren, blameren, schelden horen hooguit thuis in een column maar niet in een essay. Schaam je niet voor clichés, schrap ze wel. Abstracties zijn mooi, vaagheden lelijk. Essayeren
- [Mooie fragmenten doen er niet toe](https://www.tannydobbelaar.nl/eenheid/) - Gustave Flaubert in een brief aan Louise Colet: Werk. Denk na, denk vooral na, condenseer je gedachten, want je weet dat mooie fragmenten er niet toe doen. Eenheid, eenheid, daarin ligt alles besloten. Samenhang, daaraan ontbreekt het al onze tijdgenoten, zowel de grote als de kleine. Concentreer je stijl, maak er een weefsel van dat
- [‘Durf te denken’ over Montaigne](https://www.tannydobbelaar.nl/durf-te-denken-over-montaigne/) - Durf te Denken - Michel de Montaigne from Durf te Denken on Vimeo.
- ['Familieverhalen' in de pers](https://www.tannydobbelaar.nl/familieverhalen-in-de-pers-2/) - Over Familieverhalen verscheen een aantal artikelen in de pers. Hier vind je de pdf's: Trouw, Familiegeschiedenis te boek (of niet), 26 februari 2011 Parool, 'Familie is kwetsbaar als het leven zelf', 9 maart 2011 NRC Handelsblad, 10 maart 2011 DvhN, 'Kwetsbaar, als het leven zelf', 12 maart 2011 Volkskrant, 'Opa's avonturen', 19 maart 2011 Nederlands
- [Visies, concepten, verhalen](https://www.tannydobbelaar.nl/hello-world/) - Ik adviseer schrijvers en organisaties bij het formuleren en scherpslijpen van hun ideeën. Het gaat daarbij zowel om de inhoud als om de vorm van het idee. Of beter: van het verhaal. Want een goed verhaal overtuigt. Het wekt vertrouwen en is authentiek. Soms hebben mensen vage plannen, maar weten ze nog niet in welke
- [Schrijven als middel 2](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijven-als-middel-2/) - Een groep medewerkers is ontevreden over de missie en visie van hun organisatie. Die is al lang vastgesteld: niets meer aan te doen. Toch blijft de ontevredenheid. Ze herkennen zich niet in de visie van een organisatie waar ze zich met hart en ziel voor inzetten: vlees noch vis. In mijn workshop verkennen de medewerkers
- [Schrijven als middel 1](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijven-als-middel-1/) - Een groep freelancers werkt samen in een gebouw. Ze weten amper van elkaar wat ze doen. Sterker nog: in de kroeg hebben ze zelf ook moeite om uit te leggen wat ze doen. Ze willen graag samenwerken, maar ja: hoe kun je samenwerken met mensen die je niet kent? Een ochtend lang verkent deze groep
- [Komrij over schrijven](https://www.tannydobbelaar.nl/komrij-over-schrijven/) - 'Ja, God, wil je echt weten hoe dat bij mij toegaat? Pijn, kleine drukkingen hier en daar, nerveuze uitstulpingen, koudwaterkoorts.' 'Ik schrap niet zoveel, want ik ben niet iemand die maar wat neerschrijft. Ik schraap het zorgvuldig, moeizaam en spaarzaam uit mijn hersens tevoorschijn.' ''Soms zit ik een dag te mieren over één alinea, en
- [Zwangerschap kun je ook niet proberen](https://www.tannydobbelaar.nl/zwangerschap-kun-je-ook-niet-proberen/) - In de inleiding op Kaas, zoals gepubliceerd in tijdschrift Forum, schrijft Willem Elsschot over stijl. Hij vergelijkt schrijven met componeren, waarin de schrijver helaas slechts met armzalige, 'jammerlijke', woorden kan werken. Maar de principes zijn vergelijkbaar. Lees: Van af den aanhef, want een boek is een lied, moet men het oog houden op het slotakkoord,
- [Aanmelden](https://www.tannydobbelaar.nl/aanmelden/) - Wil je je aanmelden voor een workshop Familieverhalen? Dat kan door het onderstaande formulier in te vullen. Duokorting kun je verkrijgen door beiden het formulier in te vullen en te verwijzen naar de andere persoon. Jullie krijgen dan elk apart een factuur. Fout: Contact formulier niet gevonden.
- [Annuleringsvoorwaarden](https://www.tannydobbelaar.nl/annuleringsvoorwaarden/) - Specifieke bepaling voor de open trainingen van Tanny Dobbelaar Restitutie is mogelijk onder de volgende voorwaarden: - Deelnemers kunnen zich tot acht dagen na betaling bedenken en vragen om annulering. Ze krijgen dan het volledige bedrag teruggestort. Na die acht dagen gelden de volgende bepalingen: - Bij annulering minder dan zes weken voor aanvang van
- [Hoe zorg je ervoor dat een tekst áf komt?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-zorg-je-ervoor-dat-een-tekst-af-komt/) - 'Mijn doel is om nu eindelijk een tekst te schrijven die áf komt', verzuchtte onlangs een deelnemer aan onze training Socratisch Schrijven. Mijn hele la ligt vol met essays die half af zijn.' Zij is vast niet de enige. Ook mijn computer zat ooit vol met teksten die ik ooit nog wel eens zou voltooien.
- [Nuchter en onverantwoord schrijven](https://www.tannydobbelaar.nl/nuchter-en-onverantwoord-schrijven/) - Volgens Withold Gombrowicz bestaat schrijven uit je voegen naar je schrijfwerk: je moet de tekst toestaan zichzelf te scheppen, terwijl je niettemin meester blijft over je tekst. Gombrowicz spreekt de lezer toe: "Hoe gekker, fantastischer, intuïtiever, onberekenbaarder, onverantwoordelijker u bent, des te nuchterder, beheerster en verantwoordelijker u moet zijn. Het resultaat: tussen u en uw
- [Hoe ontwikkel je een idee?](https://www.tannydobbelaar.nl/hoe-ontwikkel-je-een-idee/) - Onlangs legde Spijkers met koppen-columnist Wim Daniëls uit hoe hij aan zijn ideeën voor zijn radiocolumns komt. Die ideeën moeten altijd een link hebben met de actualiteit. 'Als dan het CDA-verkiezingsprogramma actueel is, dan ga ik op zoek naar de letter w', zegt hij in Pauw en Witteman. De uitgangspunten van het CDA interesseren hem
- [Waarom is schrijven over film zo moeilijk?](https://www.tannydobbelaar.nl/waarom-is-schrijven-over-film-zo-moeilijk/) - Een van de mensen die ik begeleid, stuurde mij een stukje op over een film die grote indruk op haar had gemaakt. Hoewel ik haar andere stukjes tot dan toe met plezier had gelezen, vond ik dit heel lastig te lezen. Maar ja, ik had de film dan ook niet gezien. Hoe kun je dan
- [Advies van Rilke: niemand kan u raad geven](https://www.tannydobbelaar.nl/advies-van-rilke-niemand-kan-u-raad-geven/) - Een jonge dichter vraagt aan Rilke of hij eens naar zijn gedichten wil kijken. Vindt Rilke ze goed? Rilke antwoordt dat het oordeel van een ander niets aan zijn schrijverschap kan toevoegen. "Kunstwerken zijn van een oneindige eenzaamheid en met niets zo weinig nader te komen als met kritiek"( p.7). Hij adviseert de jonge dichter
- [‘De juiste zinnen liggen om de hoek’](https://www.tannydobbelaar.nl/de-juiste-zinnen-liggen-om-de-hoek/) - Martin Bril: ‘Ik geloof niet in inspiratie. Ik geloof in het overtikken van het telefoonboek. Als je niet weet wat je moet schrijven, is dat het beste begin.''Je komt vanzelf een naam tegen die een belletje laat rinkelen, in je hoofd, in je verbeelding. Tegelijkertijd geloof ik natuurlijk ook weer wel in inspiratie, maar het
- ['Als er niets te denken is, dan schrijf je niets'](https://www.tannydobbelaar.nl/als-er-niets-te-denken-is-dan-schrijf-je-niets/) - J.J. Voskuil: 'Schrijven moet een vorm van denken blijven. En het moet geen taalacrobatie worden. Dat kan ik niet. En dat zou ik nooit gekund hebben. Door het vastleggen, door het op te schrijven, disciplineer je je denken. En als je je denken disciplineert, dan moet je dat precies doen.' (..) 'Als je niet ingewikkeld
- [Fouten](https://www.tannydobbelaar.nl/fouten/) - Witold Gombrowicz: 'De taal. Het gaat er niet om dat je geen taalfouten mag maken - maar dat een fout je niet beschaamd maakt.'Iedereen kan bij het schrijven een fout maken, zelfs een grammaticale, zelfs een schrijffout - maar zij die in de klassiek toga gehuld zijn, worden door een fout van hun stuk gebracht,
- [Een goed verhaal](https://www.tannydobbelaar.nl/een-goed-verhaal/) - Steeds vaker begeleid ik mensen die een presentatie moeten houden. Presenteren vraagt, net als schrijven, om een grondige voorbereiding. Als de kern van het verhaal glashelder is, en de hiërarchie van gedachten in orde, dan laat het verhaal zich vlot vertellen. In gesproken woord, in beeld of op schrift: of in een combinatie van die

## Pagina's

- [home](https://www.tannydobbelaar.nl/) - Ontwikkel je schrijfproject Laat je schrijverschap bloeien! Publicaties Recensies, essays en enkele boeken waaronder een proefschrift. Schrijfinspiratie Over schrijvers en schrijven, inclusief losse associaties en vriendelijke adviezen. Wat is nu eigenlijk een essay? Goede vraag! Rondom Montaigne Een boek en zeven losse essays rondom deze uitvinder van het essay Wil je meer weten? Neem
- [Opdrachtgevers](https://www.tannydobbelaar.nl/opdrachtgevers/) - [Dit is een onvolledige opsomming, in alfabetische volgorde] Academie van Bouwkunst Amsterdam Studenten landschapsarchitectuur, stedenbouw en architectuur leren onderzoeken en schrijven. Ik coördineerde een groep docenten en schreef een handleiding voor twee cursussen. Academie van Bouwkunst Groningen Aan studenten architectuur gaf ik les in het schrijven van plantoelichtingen en korte essays. Ook gaf ik workshops
- [Wie?](https://www.tannydobbelaar.nl/wie/) - Dr. Tanny Dobbelaar studeerde af in de filosofie aan de Universiteit Utrecht en volgde ook de inmiddels ter ziele Postdoctorale Opleiding Journalistiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Daarna richtte ze met Marjan Slob en Leonie van den Schoor Persbureau Stuk op, dat later Stuk Producties ging heten. In 2005 verruilde ze de journalistiek voor een leven
- [Begeleiding bij je schrijfproject](https://www.tannydobbelaar.nl/begeleiding-bij-je-schrijfproject/) - Vanaf 1 mei 2026 geef ik alleen losse consulten over een boekplan, een concrete tekst of een onderzoeksvoorstel. De procedure in het kort: je meldt je aan en ik stel wat vragen over je project. Ook wil ik graag wat tekst over je project zien. Daarna geef ik je een individuele workshop van maximaal anderhalf
- [Ontwikkel je schrijfproject!](https://www.tannydobbelaar.nl/workshops/) - Ik begeleid mensen die willen schrijven over wat ze belangrijk vinden, zoals een boek, een beleidsstuk of een essay dat impact heeft. Individuele begeleiding? Vanaf 1 mei 2026 geef ik alleen losse consulten over een plan voor een boek of artikel, een concrete tekst of een onderzoeksvoorstel. De procedure in het kort: je meldt je
- [Wat is nu eigenlijk een essay?](https://www.tannydobbelaar.nl/essay/) - Een bekende woordenboekdefinitie (die ik na vijftien jaar essayles uit mijn hoofd citeer): Een essay is een tamelijk kort stuk proza waarin een schrijver vanuit een persoonlijke invalshoek een onderwerp belicht dat interessant is voor een breed publiek. Zo'n definitie verhult niet dat het essay een paraplubegrip is, een term die naar allerlei soorten teksten
- [Aanbevelingen](https://www.tannydobbelaar.nl/aanbevelingen/) - Tijdens en na workshops en individuele sessies vraag ik meestal om commentaar op de inhoud van de trainingen en op mijn presentatie. Zo kan ik mijzelf steeds verbeteren en bijsturen. Ik wil immers graag zinvol werk doen dat aanslaat bij deelnemers. Enkele uitspraken van deelnemers over mijn workshops en begeleiding Cijfer: 10. "Je manier van
- [Rondom Montaigne](https://www.tannydobbelaar.nl/rondom-montaigne/) - Schrijven als Montaigne Samen met Marjan Slob gaf ik tien jaar lang, tot 2006, een vijfdaagse cursus in het schrijven van filosofische essays. Inspiratiebron vormden de essays van Michel de Montaigne, de zestiende-eeuwse Franse uitvinder van het woord essay. Deze cursussen vormden de basis voor onze basale ideeën over wat een essay is, en hoe
- [Contact](https://www.tannydobbelaar.nl/contact/) - Voor meer info over mijn activiteiten kun je mij mailen. (In principe beantwoord ik mail binnen drie dagen. Mocht dat door omstandigheden niet lukken, dan laat ik weten op welke termijn ik wel een antwoord kan geven). Bellen kan ook: 06 143 196 55. Ik ben op werkdagen bereikbaar van 9 tot 17 uur.
- [Privacybeleid](https://www.tannydobbelaar.nl/privacybeleid/) - Welke persoonlijke gegevens ik verzamel en waarom ik die verzamel Reacties Als bezoekers reacties achterlaten op de site, verzamelen we de gegevens getoond in het reactieformulier, het IP-adres van de bezoeker en de browser user agent om te helpen spam te detecteren. Een geanonimiseerde string, gemaakt op basis van je e-mailadres (dit wordt ook een
- [Wil je meer weten? Mail me!](https://www.tannydobbelaar.nl/vragen/) - Als je meer wil weten over mijn werkzaamheden, neem dan vooral contact op. Ik denk graag mee over je projecten. Inhoudelijk kan ik meedenken, brainstormen, meeschrijven. Ik kan je adviseren bij specifieke schrijfproblemen, zoals het nadenken over de aanpak, de structuur of het proces (onvrede over het resultaat, perfectionisme, uitstelgedrag). Ik kan je helpen bij
- [Schrijven als middel: een paar voorbeelden](https://www.tannydobbelaar.nl/schrijven-als-middel-een-paar-voorbeelden/) - Op verzoek geef ik workshops waarbij schrijven geen doel is maar een fantastisch en te weinig gebruikt middel om onderzoek te doen in een groep, een visie te formuleren of iets te maken wat mensen met elkaar verbindt. Hieronder een paar voorbeelden. Wat bindt? Creëer een draagvlak dat niet vervliegt In een korte workshop laat
- [Mijn boeken](https://www.tannydobbelaar.nl/mijn-boeken/)
- [Winkel](https://www.tannydobbelaar.nl/winkel/)

## Producten

- [Schrijven met Montaigne (pdf)](https://www.tannydobbelaar.nl/product/schrijven-met-montaigne/) - “Dit boek hinkt onbekommerd op twee gedachten. Het behandelt zowel de essayistiek in het algemeen als het werk van de zestiende-eeuwse filosoof Michel de Montaigne in het bijzonder.” Zo begint Schrijven met Montaigne, waarin ik de schrijffilosofie van Montaigne verbind met moderne essayistiek. Het is geschikt voor iedereen die nu wel eens weten wat dat is, een essay, en voor iedereen die meer van Montaigne wil weten. Schrijven met Montaigne verscheen in 2005 bij uitgever Ambo. Inmiddels verlang ik naar een vernieuwde, uitgebreide versie van dit boek – maar dat is toekomstmuziek. Schrijven met Montaigne is uitverkocht. Met enige regelmaat vragen mensen of ik nog een exemplaar heb. Ik had nog wel een stapeltje exemplaren, maar dat is inmiddels verschrompeld. Ik moet nu ‘nee’ verkopen. Niet leuk. Daarom publiceer ik het boek nu in pdf.

## Categorieën

- [recent](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/recent/)
- [auteursbegeleiding](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/auteursbegeleiding/)
- [workshops](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/workshops/)
- [tips](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/tips/)
- [profiel](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/profiel/)
- [publicaties](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/publicaties/)
- [opdrachtgevers](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/opdrachtgevers/)
- [contact](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/contact/)
- [Familiegeschiedenis](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/familiegeschiedenis/)
- [essay](https://www.tannydobbelaar.nl/onderwerp/essay/)

## Productcategorieën

- [Boeken](https://www.tannydobbelaar.nl/product-categorie/boeken/)