Werkproblemen

Jarenlang heb ik er geen last van gehad, en opeens was het er weer: paniek, uitstelgedrag, eindeloze zelfverwijten. En ondertussen vooral niet schrijven. Daar kun je héél druk mee zijn.

Het was dit al veertig jaar oude artikel van de beroemde  Virginia Valian dat mij uit deze penarie hielp. Ze vertelt hoe zij zichzelf uit haar lethargie haalde met een zelfbedachte therapie: ze mocht maar één kwartier per dag werken, maar dan wel met aandacht en zonder na te denken over het resultaat.

Langzamerhand bouwde ze het aantal kwartiertjes op, zó dat ze uiteindelijk veel te hard ging werken. Ze was alleen maar tevreden over haar werkkracht als ze volkomen uitgeblust was.

Onze verhouding met werk (en voor mij is dat, met schrijven) kan bijzonder problematisch zijn. Faalangst en perfectionisme verhinderen dat je gewoon doet wat je denkt dat goed is – niets meer, niets minder.

‘Nep’ verwijst naar ‘perfect’

De Chinese kunstenaar Song Dong (Beiing, 1966) had een vader die jarenlang in werkkampen had doorgebracht. Vader en zoon hadden een slechte band met met elkaar.

Na eindeloos zeuren wil zijn vader wel meewerken aan een nieuw project van Song Dong. De kunstenaar projecteert zijn handen op het lichaam van zijn vader. De vader blijft eerst stoïcijns doorroken. Dan trekt hij zijn hemd uit en laat hij zich strelen door de virtuele hand van zijn zoon. Eindelijk contact.

In China kun je met het woord ”nep” verwijzen naar een ideaal van pure perfectie. Dat is een combinatie van woorden waar je lang over kan nadenken.De Chinese kunstenaar Song Dong (Beiing, 1966) maakt kunst die verdwijnt – en waar we slechts sporen van kunnen terug zien. Hierboven de beelden van zijn vader die jaren lang in een werkkamp had gezeten en waar Song Dong een slechte band mee had.


DSC05277Toen hij dertig jaar was, liet Dong Song zijn moeder vertellen over elk jaar van zijn leven. Hij schreef haar verhalen, vermengd met zijn eigen herinneringen, op bamboe-papier. Daarvoor doopte hij een penseel in water – net zoals monniken vroeger hun kalligrafie oefenden omdat inkt te duur was.

Song Dong maakte stapeltjes van het gedroogde papier en zette ze in een vitrinekast. Zijn levensverhaal is perfect vereeuwigd.

Het schrijven met water is bedoeld om niet in het verleden te blijven hangen maar te focussen op het ‘nu’, op het proces van het schrijven zelf, en niet op het resultaat. Ook al om over te mijmeren: hoe zou het zijn om voortaan met water te schrijven?

Impressies bij de fotomontages van Jan Swart

Twee nieuwsfoto’s uit NRC Handelsblad van 2010 zijn tegen elkaar gemonteerd. Zie hier de fotomontages van kunstenaar Jan Swart. Ik vond ze zo mooi dat ik spontaan aanbood er teksten bij te schrijven. Nu is er een mooi boek in de maak, met dertig beelden en even vele ‘impressies’ van mijn hand, plus een essaytje, bij wijze van nawoord.

Tien beelden hangen in november tijdens de kunstmaand van Ameland. In Sier aan Zee op 19 november 2017 treden we samen op om over het werk te praten. Aanvang: 11 uur.

Wis je sporen

Een ambitieuze fotografe laat ieder jaar haar allerbeste foto’s zien aan een gerespecteerde oude rot in het vak. Elk jaar verdeelt de man de stapel in goede en slechte foto’s. Elk jaar ziet de oude man echter dezelfde foto terugkeren. Het is een landschapsfoto, matig van kwaliteit.

‘Waarom houd je toch zo van die ene foto’, vraagt de oude man uiteindelijk. ‘Ik vind hem echt niet goed!’ ‘Maar ik heb er een hele hoge berg voor moeten beklimmen’, sipt de fotografe.

Deze parabel komt uit The Writing Life van de Amerikaanse schrijfster Annie Dillard. Ze wil maar zeggen: “Process is nothing; erase your tracks. The path is not the work.”


Zwangerschap kun je ook niet proberen

In de inleiding op Kaas, zoals gepubliceerd in tijdschrift Forum, schrijft Willem Elsschot over stijl. Hij vergelijkt schrijven met componeren, waarin de schrijver helaas slechts met armzalige, ‘jammerlijke’,  woorden kan werken. Maar de principes zijn vergelijkbaar. Lees:

Van af den aanhef, want een boek is een lied, moet men het oog houden op het slotakkoord, waarvan iets door ‘t heele verhaal geweven moet worden, als het Leitmotiv door een symphonie. De lezer moet geleidelijk een gevoel van onrust over zich voelen komen, zoodat hij zijn kraag opzet en aan een paraplu denkt, terwijl de zon nog in haar volle glorie staat.

Lees “Zwangerschap kun je ook niet proberen” verder

Podcast: hoe schrijf je sneller een effectieve e-mail?

De meeste mailtjes schrijf je even snel-snel-snel. Toch kost het schrijven van een belangrijke e-mail vaak meer tijd dan je van plan bent.

Hoe schrijf je sneller een mail die áánkomt, die overkomt?

Deze podcast bevat enkele tips en trucs, zoals:

  • hoe spreek je je lezer aan?
  • Hoe begin je een e-mail?
  • Hoe vertel je de boodschap op een effectieve manier?
  • Hoe sluit je af?

Luister hier:

Lees “Podcast: hoe schrijf je sneller een effectieve e-mail?” verder

Teken je huis

Voor mijn workshop ben ik altijd op zoek naar manieren om mensen nieuwe inzichten te geven over wat schrijven is. Onlangs gaf ik een oefening aan studenten architectuur, mensen die van nature liever tekenen dan schrijven. Een hele eenvoudige oefening – een hele goede ook. Daarom deel ik hem hier.

Lees “Teken je huis” verder

Het essay is een zinnelijk genre

Eigenlijk is het begrip essay een onhandig containerbegrip geworden dat vaak alleen maar verwarring oproept. Pleidooi voor een andere term die meer recht doet aan de zinnelijke kant van het genre

Binnenkort ga ik weer les geven aan tweedejaars van de Schrijversvakschool.  Dat zijn ambitieuze mensen die goede fictie willen schrijven, maar van de school ook een vak essay moeten volgen.

Lees “Het essay is een zinnelijk genre” verder

Drie valkuilen bij het schrijven van ‘ik’

Schrijvers van essays en informatieve artikelen moedig ik altijd aan om ‘vanuit’ henzelf te schrijven, om hun eigen kennis en ervaring als uitgangspunt te nemen voor wat ze willen vertellen.

Schrijven vanuit jezelf voorkomt namelijk dat je gaat schrijven vanuit een alwetend perspectief – en bij non-fictie is niets zo vervelend als dat (bij fictie trouwens ook, maar dat is een ander verhaal).

Lees “Drie valkuilen bij het schrijven van ‘ik’” verder

Vastlopen is een manier van bang zijn

Ooit volgde ik een fotografiecursus. Dat was nog in het analoge tijdperk, toen je nog in het pikkedonker moest proberen een filmpje uit een rol te trekken. Waarbij je met ademstokkende chemicaliën ging rommelen om het wonder van het ontwikkelen zelf te kunnen bijwonen (oma vertelt!).

Zet één stap vooruit
Ik leerde op die cursus dat ik een onpraktisch type ben. Het idee van films ontwikkelen vond ik aantrekkelijker dan de praktijk.

Zelf foto’s maken bracht me veel meer plezier. Daarin kwam ik vooruit, ook door commentaar van onze fotografie-docent. Vooral één opmerking is goed blijven hangen: ‘Zet, voordat je afdrukt, nog één stap vooruit.’ Lees “Vastlopen is een manier van bang zijn” verder