Wie ‘ik’ schrijft, heeft wat uit te leggen

Wie ‘ik’ schrijft – in een essay, bijvoorbeeld, heeft nogal wat uit te leggen. Hoe vertrouwd je eigen ik ook is, een onbekende lezer kent je niet.

En om het maar even bot te stellen: weinig lezers zullen zomaar geïnteresseerd zijn in jouw ‘ik’, tenzij je al bekend voor hen bent – als BN’er of als intimus.

Hieronder een aantal ongelijksoortige aanwijzingen en gedachten over het stileren van ‘ik’.  Gebruik ervan wat handig voor je is. Negeer vooral ook alles wat niet passend is.

Wat weet de lezer van jou?
Ik las De fundamenten van Ramsey Nasr, en het viel me op dat ik zijn teksten invul met wat ik uit andere media al vaagjes van hem weet: veertiger, man, acteur, dichter. Uit dit boek maak ik op: ah, wonend in een appartement, centrum Amsterdam, op de fiets naar de Stadsschouwburg voor zijn werk, alleen wonend.

Is dit soort kennis relevant? Interessant? Op detailniveau kun je achterhalen waarom soms wel. Een voorbeeld: uit pure corona-verveling en eenzaamheid draalt Nasr door zijn huis en stuit hij op een aantal lang vergeten dvd’s met klassieke films. Hij gaat ze bekijken. Eén ervan vormt stof voor nieuwe bespiegelingen. Zo creëert Nasr een verhaallijn. Was hij vader van drie kleine kinderen in Steenwijk, dan had hij die scene vast niet zó geschreven.

Wel persoonlijk, niet privé
Bedenk dat de lezer in principe niets van je weet. Dat hoeft ook helemaal niet, maar juist het essay biedt mogelijkheden om de lezer meer te verbinden met je gedachten, ideeën, ervaringen, via contact met de ‘ik’ van de schrijver.
Kijk daarom eens naar die ‘ik’ in je tekst. Schrijf op wat de lezer van deze ‘ik’ te weten komt. Soms is het te veel: dan staat er persoonlijke informatie in die particulier of privé is, alleen voor jou zeer betekenisvol maar voor de lezer irrelevant. Schrappen!

Situeer je ‘ik’ radicaal in de wereld
Meestal geeft een essay in eerste versie te weinig informatie over de ‘ik’. In dat geval: probeer je ‘ik’ radicaal te situeren in de wereld: plaats, tijd, lichaam, leeftijd, kleur, karakter – welke van deze en vele andere mogelijke kenmerken van de ‘ik’ kunnen bijdragen aan een kleurrijker, interessanter en vooral informatiever perspectief?

Blind date met je lezer
Soms helpt het om je een lezer voor te stellen, bijvoorbeeld iemand die je niet persoonlijk kent maar waar je wel graag contact mee wil krijgen.
Wat zou je tijdens een blind date met die persoon dan over jezelf vertellen?
Dit gedachte-experiment leidt juist soms weer tot te veel particuliere informatie, maar het kan je wel helpen om je vooronderstellingen over ‘wat iedereen al van je weet’ scherper te krijgen.

Stileer vervolgens die kenmerken radicaal: gebruik bijvoorbeeld één veelzeggend detail, denk aan ‘vertonen, niet vertellen’.

Hoe verandert ‘ik’?
Nog een andere manier om naar je ‘ik’ te kijken: maakt de ‘ik’ een ontwikkeling door – of blijft die gedurende het essay statisch, onveranderlijk? Je kunt als schrijver de vloeibaarheid van het ‘ik’ heel goed gebruiken om je essay te transformeren tot het verhaal van een reis. Een statisch ‘ik’ kan makkelijk vervallen in een alwetende verteller – een saaie predikant.

‘Ik’ heeft temperament
Misschien is je ‘ik’ slechts een stem. Zorg ervoor dat die dan geen ‘voice from nowhere’ is, maar een persoonlijkheid: flegmatiek of juist driftig, bekommerd om de wereld of juist ervan gedistantieerd, gedeprimeerd of juist verwachtingsvol.
Probeer vervolgens die karakterisering terug te laten komen in het ritme van je zinnen. Kort, staccato, meanderend, met veel ritmewisselingen of juist zeer regelmatig, als aanspoelende golven op een strand in de zomer.

Schrap ‘ik’ zo vaak als kan
Als je tevreden bent, zo min of meer, ga dan met een nog technischer oog kijken naar je ‘ik’. Markeer alle keren dat je ‘ik’ gebruikt en kijk eens of je het vaker kunt schrappen.
Het hele essay is immers al vanuit een ‘ik’ geschreven, dus kan het woordje ‘ik’ er ook nog vaak uit. Op een boek staat meestal ook niet Dit is de titel. Ander voorbeeld: ‘Ik las dat x schreef over een fietsreis naar y’: ‘x fietste naar y.’

Namens wie schrijf je?

Een deskundige blik op je schrijfplannen?

 

Kom een week essay schrijven in Zeist!

Welkom bij deze zomerse cursus essay schrijven in Zeist!
(vol! Je kunt je wel melden voor de wachtlijst)

In deze cursus essay schrijven werk je een week lang aan een eigen essay waarvan je het onderwerp en de vorm zelf bepaalt. Elke ochtend starten we met een gezamenlijke sessie waarin je volgens een beproefde methode oefeningen krijgt om je gedachten te verdiepen.

De cursus essay schrijven vindt plaats in de prachtige villa van de Vrije Hogeschool in Zeist

Lees “Kom een week essay schrijven in Zeist!” verder

Over ouders, kinderen & schrijven

Andrew Solomon was als kind ernstig dyslectisch. Toen zijn moeder dat ontdekte, verzon ze allerlei speelse manieren om haar zoon toch aan het lezen en schrijven te krijgen, waardoor hij met behoud van eigenwaarde zijn obstakels met taal overwon.

Andrew is haar er nog steeds dankbaar voor. Ze heeft hem in staat gesteld dikke boeken te kunnen schrijven.

Lees “Over ouders, kinderen & schrijven” verder

Family History: Relatives, Roots, and Databases

Hier is hij dan, mijn dissertatie met de titel Family History: Relatives, Roots, and Databases. Datum van verdediging aan de Rijksuniversiteit Groningen: 23 januari 2020, 16.15 uur.

 

 

 

 

 

Ook verscheen er een interview in de Volkskrant over mijn onderzoek en vroeg het Belgische dagblad De Morgen om een opiniestuk over Delphine Boël en haar biologische vader koning Albert. Ook NRC Handelsblad publiceerde een interview. GEN, het blad van het Centraal Bureau voor Genealogie, publiceerde een groot interview met als titel ‘Families zijn geen bomen’.

Dagblad DeMorgen- opiniestuk op 30 januari 2020
de Volkskrant,27 januari 2020
Nrc Handelsblad, 10 februari 2020
Tijdschrift GEN, maart 2020

Op vrijdag 6 maart 2020 hield ik ook nog een lekenpraatje ter gelegenheid van het 405-jarig bestaan  van de Groningse universiteitsbibliotheek. Daarin ging ik in op de vraag waarom we vaak over familie praten in termen van wortels en bomen. De UB vroeg me dat omdat mijn proefschrift onwaarschijnlijk vaak gedownload is. (in juni 2020 zo’n 1200 keer!).

Poetry slam aan de Groningse universiteit 2019

Tien promovendi presenteren hun passie voor wetenschap tijdens een poetry slam. Samen met een jonge dichter schrijven ze een gedicht dat is geïnspireerd op hun onderzoek.

Van rap tot sonnet, in het Nederlands of het Engels. Het publiek jureert en het winnende koppel krijgt eeuwige roem.

Dichter Mauritio Plat maakte een gedicht over mijn onderzoek naar familiegeschiedenis. ‘s Avonds traden we op voor een bomvolle zaal. We wonnen!

‘Nep’ verwijst naar ‘perfect’

De Chinese kunstenaar Song Dong (Beiing, 1966) had een vader die jarenlang in werkkampen had doorgebracht. Vader en zoon hadden een slechte band met met elkaar.

Na eindeloos zeuren wil zijn vader wel meewerken aan een nieuw project van Song Dong. De kunstenaar projecteert zijn handen op het lichaam van zijn vader. De vader blijft eerst stoïcijns doorroken. Dan trekt hij zijn hemd uit en laat hij zich strelen door de virtuele hand van zijn zoon. Eindelijk contact.

In China kun je met het woord ”nep” verwijzen naar een ideaal van pure perfectie. Dat is een combinatie van woorden waar je lang over kan nadenken.De Chinese kunstenaar Song Dong (Beiing, 1966) maakt kunst die verdwijnt – en waar we slechts sporen van kunnen terug zien. Hierboven de beelden van zijn vader die jaren lang in een werkkamp had gezeten en waar Song Dong een slechte band mee had.


DSC05277Toen hij dertig jaar was, liet Dong Song zijn moeder vertellen over elk jaar van zijn leven. Hij schreef haar verhalen, vermengd met zijn eigen herinneringen, op bamboe-papier. Daarvoor doopte hij een penseel in water – net zoals monniken vroeger hun kalligrafie oefenden omdat inkt te duur was.

Song Dong maakte stapeltjes van het gedroogde papier en zette ze in een vitrinekast. Zijn levensverhaal is perfect vereeuwigd.

Het schrijven met water is bedoeld om niet in het verleden te blijven hangen maar te focussen op het ‘nu’, op het proces van het schrijven zelf, en niet op het resultaat. Ook al om over te mijmeren: hoe zou het zijn om voortaan met water te schrijven?

Schrijven als middel 2

Een groep medewerkers is ontevreden over de missie en visie van hun organisatie. Die is al lang vastgesteld: niets meer aan te doen.

Toch blijft de ontevredenheid. Ze herkennen zich niet in de visie van een organisatie waar ze zich met hart en ziel voor inzetten: vlees noch vis.

In mijn workshop verkennen de medewerkers samen met hun directeur wat ze zelf belangrijk vinden in hun werk, wat ze bindt. Dat leidt tot teksten, zinnen en alinea’s die waarin ze zichzelf en elkaar herkennen, die inspireren.

En die verrassend genoeg ook zeer bruikbaar voor de communicatie met de buitenwereld.

Schrijven als middel 1

Een groep freelancers werkt samen in een gebouw. Ze weten amper van elkaar wat ze doen. Sterker nog: in de kroeg hebben ze zelf ook moeite om uit te leggen wat ze doen.

Ze willen graag samenwerken, maar ja: hoe kun je samenwerken met mensen die je niet kent?

Een ochtend lang verkent deze groep de vraag: wat dóe ik eigenlijk in mijn vak? Daarna schrijven ze teksten over wat samenwerken in hun geval zou kunnen zijn: mogelijkheden, dromen, aarzelingen en concrete obstakels passeren de revue.

In deze workshop was schrijven het middel: geen geouwehoer, geen clichés, maar nieuwe, krachtige formuleringen. Zo kom je verrassend dichter tot elkaar.

 

Jonge wetenschappers essayeren

Bijzonder trots ben ik op de tien jonge wetenschappers die ik heb begeleid bij het schrijven van een essay over hun onderzoek rondom disability studies. De essays verrassen door hun onderwerpen en zijn ook nog erg goed geschreven!

Opdrachtgever voor deze bundel was Disability Studies in Nederland en ZonMw, de organisatie die onderzoek in de gezondheidszorg financiert.

Lees “Jonge wetenschappers essayeren” verder

Aanmelden

Wil je je aanmelden voor een workshop Familieverhalen? Dat kan door het onderstaande formulier in te vullen. Duokorting kun je verkrijgen door beiden het formulier in te vullen en te verwijzen naar de andere persoon. Jullie krijgen dan elk apart een factuur.

[contact-form-7 404 "Niet gevonden"]

Annuleringsvoorwaarden

Specifieke bepaling voor de open trainingen van Tanny Dobbelaar
Restitutie is mogelijk onder de volgende voorwaarden:

– Deelnemers kunnen zich tot acht dagen na betaling bedenken en vragen om annulering. Ze krijgen dan het volledige bedrag teruggestort.

Na die acht dagen gelden de volgende bepalingen:

– Bij annulering minder dan zes weken voor aanvang van de training is het volledige factuurbedrag verschuldigd;

Bij annulering tot zes weken voor aanvang van de training: teruggave van 50 procent van het factuurbedrag;

Wie niet aan de training kan deelnemen, kan na overleg altijd een plaatsvervanger sturen.

Bij onverhoopte annulering vanuit Socratisch Schrijven, bijvoorbeeld door te weinig aanmeldingen, ontvangt de deelnemer binnen twee weken na annulering het gestorte bedrag terug, met desgevraagd een creditfactuur.